วิกฤตที่ซ่อนอยู่ในถังขยะเราอาจคุ้นเคยกับภาพแผงลดราคาสินค้า "ป้ายเหลือง" ในห้างสรรพสินค้าช่วงหัวค่ำ หรือเศษอาหารที่เหลือทิ้งบนโต๊ะหลังงานเลี้ยงสังสรรค์ หลายคนอาจมองว่ามันเป็นเพียงขยะอินทรีย์ที่ย่อยสลายได้เองตามธรรมชาติ แต่ในความเป็นจริง การทับถมของขยะอาหารในหลุมฝังกลบคือ "ระเบิดเวลา" ลูกใหญ่ที่ค่อย ๆ ซ้ำเติมวิกฤตสภาพภูมิอากาศโลกโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ หรือ UNEP ระบุตัวเลขที่น่าตกใจว่า ในทุกๆ วันโลกเราทิ้งอาหารในปริมาณมหาศาล ซึ่งหากนำมาคำนวณใหม่จะพบว่ามันมากพอที่จะปรุงเป็นมื้ออาหารเลี้ยงผู้คนได้ถึง 1 พันล้านมื้อต่อวัน สวนทางกับสถิติที่ประชากรกว่าร้อยละ 9 ของโลกยังคงต้องเผชิญกับความหิวโหยและความไม่มั่นคงทางอาหารอย่างรุนแรงความสูญเสียนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่ที่ตัวอาหาร แต่ยังรวมถึง "ต้นทุนที่มองไม่เห็น" ทั้งแรงงาน น้ำสะอาด ผืนดิน และพลังงานมหาศาลที่ใช้ในกระบวนการผลิต เมื่ออาหารเหล่านั้นกลายเป็นขยะ มันจะปลดปล่อย ก๊าซมีเทน ซึ่งมีอานุภาพในการกักเก็บความร้อนสูงกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์หลายเท่าตัว จนกลายเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักของภาวะโลกร้อนในปัจจุบันเนื่องในวันนี้เป็นวัน Zero Waste Day 2026 ซึ่งตรงกับวันที่ 30 มีนาคมของทุกปี Spotlight ชวนเปลี่ยนมุมมองใหม่ว่า ขยะอาหารไม่ใช่จุดจบของห่วงโซ่ แต่มันคือโจทย์สำคัญที่รอการแก้ไขด้วยนวัตกรรม เมื่อโลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคที่ "ปัญญาประดิษฐ์" หรือ AI จะเข้ามาเป็นกุญแจสำคัญในการปลดล็อกระบบอาหารที่ยั่งยืน และเปลี่ยนของที่เคยถูกทิ้งให้กลับมามีคุณค่าอีกครั้งเมื่อ AI คือ "ตาและสมอง" ของการกำจัดขยะอาหารลองจินตนาการถึงห้องครัวโรงแรมหรูที่มีอาหารถูกทิ้งลงถังขยะทุกนาที ในอดีตเชฟอาจไม่รู้เลยว่า "กำไร" กำลังไหลลงถังไปเท่าไหร่ แต่ในปี 2026 นี้ เทคโนโลยีอย่าง Winnow ได้ติดตั้งกล้อง AI ไว้เหนือถังขยะในครัวกว่า 3,000 แห่งทั่วโลก มันทำหน้าที่เป็น "ตาทิพย์" คอยสแกนภาพอาหารที่ถูกทิ้ง วิเคราะห์น้ำหนัก และคำนวณต้นทุนออกมาเป็นตัวเลขแบบ Real-time นี่คือ โครงการ Green Breakfast ของ UNEP และ Hilton พิสูจน์มาแล้วว่า แค่มี AI คอยจับตาดู ธุรกิจโรงแรมก็สามารถลดขยะอาหารหลังมื้อเช้าได้ฮวบเดียวถึง 62% ภายในเวลาแค่ 4 เดือน!ในขณะที่ห้างสรรพสินค้าใกล้บ้านของไทย AI ก็ไม่ได้อยู่แค่ในหุ่นยนต์เคลื่อนย้ายของหรือดูดฝุ่น แต่แฝงตัวอยู่ในป้ายราคา! โดยเซ็นทรัล ฟู้ด รีเทลได้จับมือกับ Smartway ซึ่งเป็นบริษัทผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการขยะอาหารระดับโลกจากฝรั่งเศส เพื่อนำร่องใช้ระบบดิจิทัลและ AI ในร้านท็อปส์ (Tops) ตั้งแต่ช่วงปี 2024 โดย Smartway ทำงานเป็นสมองคำนวณ "ราคาที่ใช่ ในเวลาที่ชอบ" หาก AI ตรวจพบว่าโยเกิร์ตถังนี้ใกล้หมดอายุ มันจะสั่งปรับลดราคาแบบอัตโนมัติ เพื่อดึงดูดให้ลูกค้าหยิบลงตะกร้าแทนที่จะปล่อยให้มันกลายเป็นขยะเน่าเสียตอนปิดร้าน AI ไม่ได้เก่งแค่ตอนของจะเสีย มันยังเป็น "นักพยากรณ์" ตัวยงอีกด้วย สตาร์ทอัพอย่าง Aravita ใช้ AI วิเคราะห์พฤติกรรมการซื้อของสดแบบละเอียดยิบ เพื่อบอกซูเปอร์มาร์เก็ตว่า "วันนี้ควรสั่งผักกาดแก้วกี่หัวถึงจะพอดีขาย" การคาดการณ์ที่แม่นยำนี้ช่วยตัดวงจรขยะตั้งแต่ต้นทาง ไม่ต้องสั่งมาเผื่อทิ้งให้เสียดายของและเสียดายเงินอย่างไรก็ตาม ความฉลาดของ AI ก็มี "ค่าตัว" ที่โลกต้องจ่าย เพราะ Data Centers ที่ประมวลผลความฉลาดเหล่านี้กินไฟและน้ำมหาศาล ดังนั้นการใช้ AI กู้โลกจึงต้องมาคู่กับการใช้พลังงานสะอาด เพื่อให้แน่ใจว่าการ "ลดขยะอาหาร" ของ จะไม่ไปสร้าง "ขยะพลังงาน" เพิ่มขึ้นในอีกทางหนึ่งจากถังขยะสู่มื้ออาหาร และผู้ช่วยส่วนตัวในมือในระดับโลก แพลตฟอร์มอย่าง Too Good To Go และ FoodCloud ได้เปลี่ยนนิยามของ "ของเหลือ" ให้กลายเป็น "มื้อพิเศษ" ด้วยการใช้อัลกอริทึมเชื่อมต่อร้านอาหารที่มีอาหารคุณภาพดีแต่ขายไม่หมด เข้ากับผู้บริโภคที่มองหามื้ออร่อยราคาประหยัด จนปัจจุบันสามารถกู้คืนอาหารจากการถูกทิ้งได้รวมกันกว่า 800 ล้านมื้อทั่วโลก และกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็วในทุกภูมิภาคยิ่งไปกว่านั้น UNEP ร่วมกับ Google Gemini ส่งเสริมการใช้ชุดคำสั่ง (Prompts) อัจฉริยะช่วยปรับพฤติกรรมในครัวเรือน แทนที่จะทิ้งของสดก้นตู้เย็น เราสามารถถาม AI ได้ทันทีว่า "ช่วยคิดเมนูจากวัตถุดิบเหล่านี้หน่อย" หรือ "ถามคำถามฉันทีว่าทำไมฉันถึงทิ้งอาหารประเภทนี้บ่อยที่สุด" เพื่อเปลี่ยนขยะให้กลับมาเป็นมื้ออร่อยที่ประหยัดเงินในกระเป๋านอกจากนี้ นวัตกรรมอย่างเครื่องรีไซเคิลอาหาร Mill ยังช่วยเปลี่ยนเศษอาหารในบ้านให้เป็นปุ๋ยหมัก พร้อมเก็บข้อมูลผ่านแอปฯ เพื่อรายงานว่าสัปดาห์นี้คุณลดขยะไปได้กี่กิโลกรัม ข้อมูลเหล่านี้คือ "แรงจูงใจ" ชั้นดีที่ทำให้เราอยากสร้างขยะน้อยลงในวันถัดไป และเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญในการลดการปล่อยก๊าซมีเทนได้ถึง 7% ตามเป้าหมายของโลกสุดท้ายแล้ว แม้เทคโนโลยี AI จะทรงพลังเพียงใด แต่หัวใจสำคัญของการหยุดวิกฤตขยะอาหาร 1 พันล้านตันนี้ กลับอยู่ที่ "เจตจำนงของมนุษย์" ที่เลือกจะเปลี่ยนพฤติกรรมในทุกมื้ออาหาร เพราะ AI เป็นเพียงเข็มทิศที่ช่วยบอกทาง แต่เราทุกคนคือผู้ลงมือทำที่แท้จริง เนื่องในวัน Zero Waste Day 2026 นี้ ลองเริ่มต้นง่ายๆ ด้วยการถาม AI ของคุณว่าควรจัดการของเหลือในตู้เย็นอย่างไร เพราะอาหารทุกมื้อมีต้นทุนที่โลกต้องจ่าย และมันมีคุณค่าเกินกว่าจะถูกทิ้งขว้างไปอย่างไร้ประโยชน์เผยแพร่ครั้งแรกที่ กองบรรณาธิการ SPOTLIGHT อมรินทร์ทีวี

โมเดลหัวใจที่มีเส้นเลือดสีน้ำเงินเด่นชัดถูกวางลงบนถาดโลหะโดยครูพิมดาว นุดกลนารงฤทธิ์ และเมื่อภาพถูกฉายขึ้นบนหน้าจออัจฉริยะด้านหลัง มันดูสมจริงจนแทบไม่เหมือนพลาสติก แม้ผู้เข้าร่วมอบรมในห้องเรียนอัจฉริยะของโรงเรียนบุรีรัมย์พิทยาคมจะสวมชุดสุภาพ แต่ในจังหวะนั้น ทุกคนกลับโน้มตัวเข้าหาหน้าจออย่างตั้งใจ ราวกับเป็นนักเรียนที่กำลังเรียนรู้อะไรบางอย่างตรงหน้าสำหรับอณัศยา บูรพา ครูสอนภาษาอังกฤษจากโรงเรียนสิริเกศน้อมเกล้าจังหวัดศรีสะเกษ ภาพที่เห็นตรงหน้านั้นยิ่งตอกย้ำสิ่งที่เธอได้สัมผัสในห้องเรียนของตัวเองตลอดช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา เธอเล่าว่า ก่อนที่จะมีการนำเครื่องมือดิจิทัลเข้ามาใช้เมื่อปลายปีที่ผ่านมา “การเรียนค่อนข้างเป็นแบบรับฟังมากกว่า และนักเรียนไม่ค่อยกล้าอาสาตอบคำถาม” แต่ในวันนี้ “บทเรียนมีความโต้ตอบมากขึ้น และนักเรียนก็มั่นใจในการแสดงความคิดเห็นของตัวเองมากขึ้น”โรงเรียนของครุอนัสยาเป็นหนึ่งใน 10 โรงเรียนนำร่องในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่เข้าร่วมโครงการ Technology-enabled Open Schools for All (TEOSA) ซึ่งดำเนินงานโดยยูเนสโก กรุงเทพฯ ร่วมกับบริษัทหัวเว่ย และกระทรวงศึกษาธิการ ในเดือนธันวาคมพ.ศ. 2568 โครงการได้พัฒนา “โรงเรียนแม่ข่าย” ในจังหวัดบุรีรัมย์และศรีสะเกษ จังหวัดละ 1 แห่ง โดยติดตั้งห้องเรียนอัจฉริยะที่ประกอบด้วยหน้าจออินเทอร์แอคทีฟ กล้องเอกสาร คอมพิวเตอร์ประจำโต๊ะ และอินเทอร์เน็ตความเร็วสูง โรงเรียนแม่ข่ายแต่ละแห่งยังเชื่อมต่อกับ “โรงเรียนลูกข่าย” โดยรอบอีก 4 แห่ง เพื่อให้สามารถถ่ายทอดและเข้าร่วมการเรียนการสอนร่วมกันได้แบบเรียลไทม์ความจำเป็นของโครงการนี้มีความเร่งด่วนอย่างยิ่ง จากการประเมินระดับชาติในปี 2565 โดยธนาคารโลกและกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (EEF) พบว่า เยาวชนและประชากรวัยทำงานของไทยถึง 74.1% ยังขาดทักษะดิจิทัลพื้นฐานโครงการ TEOSA ซึ่งยังดำเนินการในประเทศบราซิลและอียิปต์ เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามของยูเนสโกในการลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล และส่งเสริมการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างเท่าเทียม ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านการศึกษา (SDG 4) ในวันที่ 19 มีนาคม 2569 ซึ่งตรงกับวันสากลแห่งการเรียนรู้ดิจิทัล ยูเนสโก ยูนิเซฟ และสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) จะร่วมกันเปิดตัว “กฎบัตรแพลตฟอร์มการเรียนรู้ดิจิทัลสาธารณะ” ซึ่งเป็นกรอบแนวทางในการขยายการศึกษาเข้าสู่สภาพแวดล้อมดิจิทัลอย่างเท่าเทียมและยั่งยืน“วันสากลแห่งการเรียนรู้ดิจิทัลทำให้เราเห็นชัดขึ้นว่า การเข้าถึงเทคโนโลยีในโรงเรียนกำลังเป็นหัวใจของโอกาสที่เท่าเทียม” มารีนา ปาทริเย รองผู้อำนวยการและหัวหน้าฝ่ายการศึกษา สำนักงานยูเนสโกภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก ณ กรุงเทพฯ และสำนักงานเพื่อการประสานงานแห่งสหประชาชาติในเอเชียและแปซิฟิก กล่าว “แต่เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวไม่พอ สิ่งที่เราต้องการสนับสนุนคือการเติบโตไปพร้อมกันของทั้งครูและผู้เรียน ในการใช้เครื่องมือดิจิทัลเพื่อยกระดับการเรียนรู้และเปิดโอกาสให้ทุกคนเข้าถึงได้อย่างแท้จริง” ภาพของการทำงานร่วมกันระหว่างครูและเทคโนโลยีปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจนที่จังหวัดบุรีรัมย์ เมื่อวันที่ 4–5 มีนาคม 2569 ที่ผ่านมา ครูจำนวน 45 คนจากโรงเรียนนำร่องได้เข้าร่วมการอบรมและพัฒนาวิชาชีพด้านการใช้เครื่องมือในห้องเรียนอัจฉริยะ โดยอ้างอิงกรอบสมรรถนะ AI สำหรับครูของยูเนสโก ในโอกาสเดียวกัน ยังมีการนำเสนอกรอบสมรรถนะ AI สำหรับนักเรียน พร้อมทั้งเปิดพื้นที่ให้ครูได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์จริงจากการนำ AI ไปใช้ในการจัดการเรียนการสอน อย่างไรก็ตาม รายงาน Global Education Monitoring Report ปี 2023 ของยูเนสโกระบุว่า ปัจจุบันมีเพียงครึ่งหนึ่งของประเทศทั่วโลกที่มีมาตรฐานในการพัฒนาทักษะ ICT สำหรับครู ซึ่งเป็นช่องว่างสำคัญที่โครงการ TEOSA มุ่งเข้ามาช่วยเติมเต็มหนึ่งวันก่อนการสาธิตวิชาชีววิทยา ในชั้นเรียนคณิตศาสตร์ได้เผยให้เห็นภาพตัวอย่างของการนำเทคโนโลยีมาใช้จริงในห้องเรียน นักเรียนราว 20 คนต่างยกมือแข่งขันกันเพื่อออกมาแสดงวิธีแก้โจทย์ เมื่อมีนักเรียนคนหนึ่งได้รับเลือก กล้องเอกสารก็ถ่ายทอดภาพแบบฝึกหัดของเขาขึ้นบนหน้าจอด้านหลัง ทำให้ทั้งห้องสามารถติดตามไปพร้อมกันได้“พอชวนนักเรียนออกมาหน้าชั้น ไม่ว่าจะเขียนหรือแก้โจทย์บนกระดาน พวกเขาจะยิ่งสนุกกับการเรียนมากขึ้น” วรนิติพัศณ์ วรแก่นทรายกล่าว “ทุกคนอยากออกมาลอง และอยากมีส่วนร่วมมากขึ้น”สำหรับศิรวิทย์ โกรัมย์ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จากโรงเรียนบุรีรัมย์พิทยาคม ความเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้สะท้อนแค่ความสนุก แต่ยังเปลี่ยนวิธีที่เขาเรียนรู้ด้วย “หน้าจอขนาดใหญ่ช่วยให้เราเข้าใจกฎฟิสิกส์ได้ชัดขึ้นมาก” เขาเล่า “มันทำให้ผมอยากเรียนรู้และลองค้นหาสิ่งใหม่ ๆ ไปพร้อมกับเทคโนโลยี” การเปลี่ยนแปลงในห้องเรียนยังสะท้อนถึงความก้าวหน้าในระดับนโยบาย โดยกรอบสมรรถนะ AI สำหรับครูของยูเนสโก ได้ถูกนำไปพัฒนาหลักสูตรความปลอดภัยและความฉลาดรู้ดิจิทัลของกระทรวงศึกษาธิการ พร้อมกันนี้ มีแผนอบรมครูแกนนำราว 200 คนในปี 2569 เพื่อขยายผลทั่วประเทศ ใน สปป.ลาว ยูเนสโกยังได้สนับสนุนสถาบันฝึกอบรมครูทั้ง 16 แห่ง ให้ใช้หลักสูตรดิจิทัลใหม่ เพื่อยกระดับทักษะ ICT และ AI อย่างเป็นระบบบทเรียนชีววิทยาของครูพิมดาวที่โรงเรียนแม่ข่ายถูกถ่ายทอดสดและบันทึกไว้ ทำให้ครูในโรงเรียนลูกข่ายโดยรอบสามารถเรียนรู้ไปพร้อมกันได้ เธอเล่าว่า ในอดีต การสอนแบบเดียวกันนี้ต้องใช้หัวใจหมูจริง และต้องอาศัยห้องเรียนที่เล็กพอให้นักเรียนทุกคนมองเห็นได้อย่างทั่วถึง “บทบาทของครูไม่ได้เหมือนเดิมอีกต่อไป” อนัสยา กล่าว “เราไม่ได้เป็นแค่ผู้สอน แต่ต้องใช้เทคโนโลยีเพื่อช่วยให้การเรียนรู้เกิดขึ้นได้จริง” เผยแพร่ครั้งแรกที่ UNESCO Bangkok

เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 กระทรวงการต่างประเทศร่วมกับองค์การระหว่างประเทศเพื่อการโยกย้ายถิ่นฐาน (ไอโอเอ็ม) ประเทศไทย และ Social Lab – Migration in Media (ความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยมหิดล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยฮันยาง สาธารณรัฐเกาหลี) ร่วมกันจัดงานเปิดตัวและสัมมนารับรองหลักสูตรการฝึกอบรมการรายงานข่าวเกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐาน ณ โรงแรมอีสติน แกรนด์ พญาไท กรุงเทพฯ โดยมีจุดประสงค์เพื่อส่งเสริมการรายงานข่าวอย่างมีจริยธรรมและอยู่บนพื้นฐานการรายงานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐานทั่วประเทศไทยคุณมาระตี นะลิตา อันดาโม รองอธิบดีกรมสารนิเทศ และ คุณมิชิโกะ อิโตะ รักษาการหัวหน้าสำนักงาน ไอโอเอ็ม ประเทศไทย ได้กล่าวเปิดงานพร้อมต้อนรับผู้เข้าร่วมงาน ซึ่งประกอบด้วยผู้สื่อข่าว นักวิชาการ ผู้แทนจากหน่วยงานราชการ และภาคประชาสังคมการโยกย้ายถิ่นฐานเป็นปรากฏการณ์ระดับโลกที่ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ ตลาดแรงงาน และสังคมทั่วโลก อย่างไรก็ตาม ในหลายประเทศ การหารือประเด็นการโยกย้ายถิ่นฐานในพื้นที่สาธารณะยังมีความซับซ้อน ในฐานะศูนย์กลางการโยกย้ายถิ่นฐานที่สำคัญในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศไทยเป็นที่พำนักของผู้ย้ายถิ่นหลายล้านคน ซึ่งบุคคลเหล่านี้มีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศหลักสูตรการฝึกอบรมเกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐานดังกล่าวเป็นผลลัพธ์ของความร่วมมืออย่างต่อเนื่องกว่า 2 ปี ระหว่างกระทรวงการต่างประเทศและ ไอโอเอ็ม ประเทศไทย ร่วมกับ Social Lab – Migration in Media ในการจัดกิจกรรมเสริมสร้างศักยภาพและการหารือร่วมกัน ตั้งแต่ปี 2566 มีผู้สื่อข่าว นักศึกษา ภาคประชาสังคม และเจ้าหน้าที่ภาครัฐกว่า 300 คน เข้าร่วมการอบรมด้านการรายงานข่าวการโยกย้ายถิ่นฐานอย่างมีจริยธรรม ความพยายามดังกล่าวนำไปสู่การเผยแพร่บทความมากกว่า 30 ชิ้นในสื่อสิ่งพิมพ์และสื่อดิจิทัลระดับประเทศ ซึ่งสะท้อนมุมมองเกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐานในประเทศไทยที่รอบด้านและยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง (Human-centred) มากขึ้นหลักสูตรออนไลน์ที่เปิดตัวใหม่นี้ได้รวบรวมบทเรียนและประสบการณ์มาจัดทำเป็นหลักสูตรการเรียนรู้ที่เป็นระบบและเข้าถึงง่าย ครอบคลุมความรู้พื้นฐานด้านการโยกย้ายถิ่นฐาน การคุ้มครองกลุ่มเปราะบาง และกรอบจริยธรรมในการรายงานข่าวที่สอดคล้องกับบริบทสื่อไทย หลักสูตรดังกล่าวจะเปิดให้ผู้สนใจเข้าเรียนได้ภายในต้นเดือนมีนาคม 2569 เป็นต้นไปโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายผ่านเว็บไซต์ Global Migration Media Academy ซึ่งริเริ่มโดยไอโอเอ็ม และมีข้อมูลหลักสูตรทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ในรูปแบบการเรียนรู้ด้วยตัวเอง ผู้เรียนสามารถเข้าเรียนตามเวลาที่สะดวก และจะได้รับประกาศนียบัตรเมื่อสำเร็จหลักสูตรกิจกรรมครั้งนี้สอดคล้องกับบทบาทของไทยในฐานะประเทศต้นแบบ (Champion country) ภายใต้กรอบความตกลงโลกว่าด้วยการโยกย้ายถิ่นฐานที่ปลอดภัย เป็นระเบียบ และปกติ (Global Compact for Migration – GCM) ยิ่งไปกว่านั้น หลักสูตรที่เปิดตัวใหม่ยังสะท้อนถึงความมุ่งมั่นอย่างต่อเนื่องของไทยในการส่งเสริมการเล่าเรื่อง (Narrative) เกี่ยวกับผู้ย้ายถิ่นที่สมดุลและครอบคลุม เพื่อสนับสนุนความเป็นอยู่ที่ดีของผู้ย้ายถิ่น ก่อนการประชุม International Migration Review Forum (IMRF) ปี 2569งานเปิดตัวและสัมมนาดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ "การส่งเสริมวาทกรรมเกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐานผ่านหลักฐานเชิงประจักษ์ และการรายงานของสื่อมวลชนในประเทศไทย" ภายใต้ความร่วมมือระหว่างกระทรวงการต่างประเทศ ไอโอเอ็ม ประเทศไทย และ Social Lab – Migration in Media เผยแพร่ครั้งแรกที่ IOM 

ในวันที่ 14 กุมภาพันธ์ของทุกปี ทั้งโลกต่างหันมาเฉลิมฉลองให้กับความรัก ผ่านช่อดอกไม้ บรรยากาศคู่รักและคำมั่นสัญญา แต่วันวาเลนไทน์ในประเทศไทยปีนี้มีความหมายลึกซึ้งกว่าที่เคย เพราะยังเป็นการเฉลิมฉลองให้กับการครบรอบหนึ่งปีเต็มของการบังคับใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียมของประเทศไทยย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2568 ประเทศไทยได้สร้างปรากฏการณ์ครั้งสำคัญด้วยการกลายเป็นประเทศแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ประกาศบังคับใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียม ซึ่งเป็นการรับรองการสมรสของคู่รักทุกคู่โดยไม่จำกัดเพศสภาพ นับตั้งแต่วันนั้น คู่รักผู้มีความหลากหลายทางเพศหลายพันคู่ได้จดทะเบียนสมรสอย่างถูกต้องตามกฎหมาย นำมาซึ่งสิทธิสภาพที่เคยเอื้อมไม่ถึง ทั้งในด้านการสืบทอดมรดก การตัดสินใจด้านการรักษาพยาบาล และการสร้างรากฐานชีวิตครอบครัวที่มั่นคงก้าวสำคัญครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่เป็นผลลัพธ์จากการเดินทางเพื่อพิทักษ์สิทธิของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศอันยาวนาน ตั้งแต่การวางรากฐานในรัฐธรรมนูญไปจนถึงพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 ซึ่งกฎหมายสมรสเท่าเทียมฉบับนี้ได้เป็นเครื่องยืนยันที่ชัดเจนที่สุดถึงเจตจำนงของประเทศไทย อีกทั้งการปรับเกณฑ์อายุขั้นต่ำในการสมรสขึ้นเป็น 18 ปี ยังเป็นการยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิเด็กของประเทศให้สอดคล้องกับหลักสากลหากมองในระดับสากล ประเทศไทยเข้าร่วมเป็นหนึ่งใน 37 ประเทศทั่วโลกที่รับรองสิทธิการสมรสของคู่รักเพศเดียวกันเมื่อปีที่ผ่านมา สถิตินี้สะท้อนให้เห็นถึงความก้าวหน้าที่สำคัญ แต่ในขณะเดียวกันก็ฉายภาพความเป็นจริงว่าความเท่าเทียมทางกฎหมายยังคงเป็น ‘ข้อยกเว้น’ มากกว่าจะเป็น ‘บรรทัดฐาน’ ในนานาประเทศสำหรับในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก ย่างก้าวนี้ของไทยสำคัญต่อภูมิภาค เนื่องจากการคุ้มครองสิทธิของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศทางกฎหมายยังไม่ครอบคลุมทั้งภูมิภาค มากไปกว่านั้นบางพื้นที่ยังเผชิญกับแรงต้าน ที่ทำให้การยอมรับทางสังคมในบางพื้นที่รุดหน้าเร็วกว่าการคุ้มครอง ก่อให้เกิดช่องว่างในการเข้าถึงสวัสดิการและการคุ้มครอง ทั้งในสถานศึกษา ที่ทำงาน และการบริการสาธารณะสถานการณ์นี้ยิ่งท้าทายมากยิ่งขึ้นในยุคดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ (AI) รายงาน The Next Great Divergence ของ UNDP ได้ย้ำเตือนว่า หากปราศจากนโยบายที่คิดรอบคอบ การเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยีอาจกลับขยายช่องว่างความเหลื่อมล้ำมากกว่าที่จะลดช่องว่างเหล่านี้ โดยเฉพาะกับกลุ่มคนที่ถูกกีดกันทางสังคมอยู่ก่อนแล้ว เมื่อระบบการศึกษา กระบวนการคัดเลือกบุคลากร และกระแสสังคมถูกกำหนดโดยแพลตฟอร์มดิจิทัลมากขึ้น ซึ่งแพลตฟอร์มดิจิทัลอาจยังไม่มีระบบหรือการจัดการที่ป้องกันอคติ ดังนั้นความเท่าเทียมของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศ โดยเฉพาะเยาวชนที่มีความหลากหลายทางเพศ จึงขึ้นอยู่กับสิ่งที่เกิดขึ้นในพื้นที่ออนไลน์ พอๆ กับเนื้อหากฎหมายที่ถูกบัญญัติขึ้นซึ่งข้อมูลล่าสุดจากประเทศไทยสะท้อนว่าช่องว่างระหว่างกระบวนการทางกฎหมายกับประสบการณ์จริงของผู้คนยังมีอยู่ รายงาน ‘การทนรับแต่ไม่ยอมรับ’ (Tolerance but Not Inclusion) ของ UNDP ปี 2562 ระบุว่า ครึ่งหนึ่งของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศที่ร่วมตอบแบบสอบถามยังคงเผชิญกับการเลือกปฏิบัติภายในครอบครัวของตนเอง ในมิติด้านการศึกษาพบว่า นักเรียนผู้มีความหลากหลายทางเพศร้อยละ 41 และผู้หญิงข้ามเพศถึงร้อยละ 61 เคยถูกเลือกปฏิบัติในโรงเรียน ยิ่งไปกว่านั้น ร้อยละ 42 ยอมรับว่าจำเป็นต้องปิดบังตัวตนที่แท้จริงเพื่อให้ได้รับการยอมรับจากสังคม สถานการณ์การถูกกีดกันที่เกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงวัยแรกเริ่มและเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องเช่นนี้จำกัดโอกาสและผลลัพธ์ทางการศึกษา การมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจ และความเป็นอยู่ที่ดีในระยะยาว ดังนั้นหนึ่งปีหลังจากการประกาศใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียมจึงเป็นเวลาที่เราจะสำรวจว่า สถานการณ์กำลังเปลี่ยนไปในทิศทางที่ดีขึ้นหรือไม่โดยสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นชัดเจนว่า การแก้ไขกฎหมายเป็นก้าวแรก แต่การทำให้ความเท่าเทียมเกิดขึ้นเป็น ‘ประสบการณ์จริง’ ของผู้คนคือก้าวถัดไป ซึ่งจะเกิดขึ้นได้จากสังคมที่ถูกออกแบบและกำกับดูแลอย่างรอบคอบ โรงเรียนต้องป้องกันการเลือกปฏิบัติ สถานที่ทำงานต้องป้องกันการเลือกปฏิบัติเช่นเดียวกัน ที่ไม่ใช่แค่เพียงในนโยบาย แต่คือการสร้างระบบดิจิทัลที่โอบรับความหลากหลาย เช่น กระบวนการสรรหาและคัดเลือกบุคลากร และการบริหารผลการปฏิบัติงาน (Performance) ของพนักงานภาคธุรกิจไทยต่างมองเห็นกฎหมายสมรสเท่าเทียมเป็นโอกาสในการสร้างจุดยืนทางเศรษฐกิจของไทย ผ่านการเป็นจุดหมายปลายทางที่ปลอดภัยและต้อนรับคนทำงานและนักเดินทางทั่วโลก ผลการศึกษาจากแพลตฟอร์ม Agoda คาดการณ์ว่ากฎหมายสมรสเท่าเทียมจะช่วยดึงดูดนักท่องเที่ยวต่างชาติเพิ่มขึ้นถึง 4 ล้านคนต่อปี และสร้างรายได้หมุนเวียนทางการท่องเที่ยวกว่า 2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในแต่ละปีด้วยการทำงานด้านธุรกิจและสิทธิมนุษยชนของ UNDP อย่างการพัฒนา ‘คู่มือการสร้างองค์กรที่โอบรับความหลากหลาย’ (Inclusion Toolkit for Organizations and Business) ร่วมกับพันธมิตรอย่าง Workplace Pride และสถาบันบัณฑิตบริหารธุรกิจศศินทร์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ด้วยทุนสนับสนุนจากรัฐบาลประเทศแคนาดา ภาคธุรกิจไทยกำลังเริ่มตระหนักว่า แนวปฏิบัติที่โอบรับความหลากหลายช่วยกระตุ้นนวัตกรรม การรักษาไว้ซึ่งบุคลากร และความสามารถในการฟื้นตัวขององค์กร ภาคเอกชนเหล่านี้กำลังมีส่วนสำคัญในการเปลี่ยน ‘ความชัดเจนทางกฎหมาย’ ให้กลายเป็น ‘ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ’ ในขณะที่กลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทยซึ่งมีจำนวนสูงถึง 1.6 ล้านคน กำลังก้าวเข้าสู่ตลาดแรงงานและกำลังเติบโตหนึ่งปีนับจากการบังคับใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียมในประเทศไทย ไทยยังคงเป็นต้นแบบของภูมิภาค แต่กฎหมายจะดำรงอยู่อย่างมั่นคงได้ก็ต่อเมื่อสังคมร่วมกันโอบอุ้มและยึดถือเป็นวัตรปฏิบัติ ตราบใดที่การปฏิรูปกฎหมายขจัดการเลือกปฏิบัติและการรับรองอัตลักษณ์ทางเพศยังคงอยู่ระหว่างการพิจารณา เราทุกคนยังมีภารกิจที่ต้องร่วมกันสานต่อเพื่อให้ความเท่าเทียมแผ่ขยายไปสู่ทุกอณูของสังคม ทั้งในบ้าน โรงเรียน ที่ทำงาน และพื้นที่ดิจิทัลวันวาเลนไทน์ปีนี้จึงไม่ใช่เพียงการเฉลิมฉลองความรักที่กฎหมายรับรองเท่านั้น แต่คือเครื่องเตือนใจว่า ‘ความเท่าเทียม’ เกิดขึ้นจากการตัดสินใจในทุกๆ วันของเราทุกคน และความก้าวหน้าที่เราคว้ามาได้นั้น จำเป็นต้องถูกขับเคลื่อนต่อไปอย่างเข้มแข็งสุขสันต์วันวาเลนไทน์ สุขสันต์ทุกความรักอย่างเต็มภาคภูมิ เขียนโดย นีฟ มารี คอลิเออร์-สมิธ ผู้แทนโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย เผยแพร่ครั้งแรกที่ THE STANDARD