โมเดลหัวใจที่มีเส้นเลือดสีน้ำเงินเด่นชัดถูกวางลงบนถาดโลหะโดยครูพิมดาว นุดกลนารงฤทธิ์ และเมื่อภาพถูกฉายขึ้นบนหน้าจออัจฉริยะด้านหลัง มันดูสมจริงจนแทบไม่เหมือนพลาสติก แม้ผู้เข้าร่วมอบรมในห้องเรียนอัจฉริยะของโรงเรียนบุรีรัมย์พิทยาคมจะสวมชุดสุภาพ แต่ในจังหวะนั้น ทุกคนกลับโน้มตัวเข้าหาหน้าจออย่างตั้งใจ ราวกับเป็นนักเรียนที่กำลังเรียนรู้อะไรบางอย่างตรงหน้าสำหรับอณัศยา บูรพา ครูสอนภาษาอังกฤษจากโรงเรียนสิริเกศน้อมเกล้าจังหวัดศรีสะเกษ ภาพที่เห็นตรงหน้านั้นยิ่งตอกย้ำสิ่งที่เธอได้สัมผัสในห้องเรียนของตัวเองตลอดช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา เธอเล่าว่า ก่อนที่จะมีการนำเครื่องมือดิจิทัลเข้ามาใช้เมื่อปลายปีที่ผ่านมา “การเรียนค่อนข้างเป็นแบบรับฟังมากกว่า และนักเรียนไม่ค่อยกล้าอาสาตอบคำถาม” แต่ในวันนี้ “บทเรียนมีความโต้ตอบมากขึ้น และนักเรียนก็มั่นใจในการแสดงความคิดเห็นของตัวเองมากขึ้น”โรงเรียนของครุอนัสยาเป็นหนึ่งใน 10 โรงเรียนนำร่องในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่เข้าร่วมโครงการ Technology-enabled Open Schools for All (TEOSA) ซึ่งดำเนินงานโดยยูเนสโก กรุงเทพฯ ร่วมกับบริษัทหัวเว่ย และกระทรวงศึกษาธิการ ในเดือนธันวาคมพ.ศ. 2568 โครงการได้พัฒนา “โรงเรียนแม่ข่าย” ในจังหวัดบุรีรัมย์และศรีสะเกษ จังหวัดละ 1 แห่ง โดยติดตั้งห้องเรียนอัจฉริยะที่ประกอบด้วยหน้าจออินเทอร์แอคทีฟ กล้องเอกสาร คอมพิวเตอร์ประจำโต๊ะ และอินเทอร์เน็ตความเร็วสูง โรงเรียนแม่ข่ายแต่ละแห่งยังเชื่อมต่อกับ “โรงเรียนลูกข่าย” โดยรอบอีก 4 แห่ง เพื่อให้สามารถถ่ายทอดและเข้าร่วมการเรียนการสอนร่วมกันได้แบบเรียลไทม์ความจำเป็นของโครงการนี้มีความเร่งด่วนอย่างยิ่ง จากการประเมินระดับชาติในปี 2565 โดยธนาคารโลกและกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (EEF) พบว่า เยาวชนและประชากรวัยทำงานของไทยถึง 74.1% ยังขาดทักษะดิจิทัลพื้นฐานโครงการ TEOSA ซึ่งยังดำเนินการในประเทศบราซิลและอียิปต์ เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามของยูเนสโกในการลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล และส่งเสริมการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างเท่าเทียม ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านการศึกษา (SDG 4) ในวันที่ 19 มีนาคม 2569 ซึ่งตรงกับวันสากลแห่งการเรียนรู้ดิจิทัล ยูเนสโก ยูนิเซฟ และสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) จะร่วมกันเปิดตัว “กฎบัตรแพลตฟอร์มการเรียนรู้ดิจิทัลสาธารณะ” ซึ่งเป็นกรอบแนวทางในการขยายการศึกษาเข้าสู่สภาพแวดล้อมดิจิทัลอย่างเท่าเทียมและยั่งยืน“วันสากลแห่งการเรียนรู้ดิจิทัลทำให้เราเห็นชัดขึ้นว่า การเข้าถึงเทคโนโลยีในโรงเรียนกำลังเป็นหัวใจของโอกาสที่เท่าเทียม” มารีนา ปาทริเย รองผู้อำนวยการและหัวหน้าฝ่ายการศึกษา สำนักงานยูเนสโกภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก ณ กรุงเทพฯ และสำนักงานเพื่อการประสานงานแห่งสหประชาชาติในเอเชียและแปซิฟิก กล่าว “แต่เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวไม่พอ สิ่งที่เราต้องการสนับสนุนคือการเติบโตไปพร้อมกันของทั้งครูและผู้เรียน ในการใช้เครื่องมือดิจิทัลเพื่อยกระดับการเรียนรู้และเปิดโอกาสให้ทุกคนเข้าถึงได้อย่างแท้จริง” ภาพของการทำงานร่วมกันระหว่างครูและเทคโนโลยีปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจนที่จังหวัดบุรีรัมย์ เมื่อวันที่ 4–5 มีนาคม 2569 ที่ผ่านมา ครูจำนวน 45 คนจากโรงเรียนนำร่องได้เข้าร่วมการอบรมและพัฒนาวิชาชีพด้านการใช้เครื่องมือในห้องเรียนอัจฉริยะ โดยอ้างอิงกรอบสมรรถนะ AI สำหรับครูของยูเนสโก ในโอกาสเดียวกัน ยังมีการนำเสนอกรอบสมรรถนะ AI สำหรับนักเรียน พร้อมทั้งเปิดพื้นที่ให้ครูได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์จริงจากการนำ AI ไปใช้ในการจัดการเรียนการสอน อย่างไรก็ตาม รายงาน Global Education Monitoring Report ปี 2023 ของยูเนสโกระบุว่า ปัจจุบันมีเพียงครึ่งหนึ่งของประเทศทั่วโลกที่มีมาตรฐานในการพัฒนาทักษะ ICT สำหรับครู ซึ่งเป็นช่องว่างสำคัญที่โครงการ TEOSA มุ่งเข้ามาช่วยเติมเต็มหนึ่งวันก่อนการสาธิตวิชาชีววิทยา ในชั้นเรียนคณิตศาสตร์ได้เผยให้เห็นภาพตัวอย่างของการนำเทคโนโลยีมาใช้จริงในห้องเรียน นักเรียนราว 20 คนต่างยกมือแข่งขันกันเพื่อออกมาแสดงวิธีแก้โจทย์ เมื่อมีนักเรียนคนหนึ่งได้รับเลือก กล้องเอกสารก็ถ่ายทอดภาพแบบฝึกหัดของเขาขึ้นบนหน้าจอด้านหลัง ทำให้ทั้งห้องสามารถติดตามไปพร้อมกันได้“พอชวนนักเรียนออกมาหน้าชั้น ไม่ว่าจะเขียนหรือแก้โจทย์บนกระดาน พวกเขาจะยิ่งสนุกกับการเรียนมากขึ้น” วรนิติพัศณ์ วรแก่นทรายกล่าว “ทุกคนอยากออกมาลอง และอยากมีส่วนร่วมมากขึ้น”สำหรับศิรวิทย์ โกรัมย์ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จากโรงเรียนบุรีรัมย์พิทยาคม ความเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้สะท้อนแค่ความสนุก แต่ยังเปลี่ยนวิธีที่เขาเรียนรู้ด้วย “หน้าจอขนาดใหญ่ช่วยให้เราเข้าใจกฎฟิสิกส์ได้ชัดขึ้นมาก” เขาเล่า “มันทำให้ผมอยากเรียนรู้และลองค้นหาสิ่งใหม่ ๆ ไปพร้อมกับเทคโนโลยี” การเปลี่ยนแปลงในห้องเรียนยังสะท้อนถึงความก้าวหน้าในระดับนโยบาย โดยกรอบสมรรถนะ AI สำหรับครูของยูเนสโก ได้ถูกนำไปพัฒนาหลักสูตรความปลอดภัยและความฉลาดรู้ดิจิทัลของกระทรวงศึกษาธิการ พร้อมกันนี้ มีแผนอบรมครูแกนนำราว 200 คนในปี 2569 เพื่อขยายผลทั่วประเทศ ใน สปป.ลาว ยูเนสโกยังได้สนับสนุนสถาบันฝึกอบรมครูทั้ง 16 แห่ง ให้ใช้หลักสูตรดิจิทัลใหม่ เพื่อยกระดับทักษะ ICT และ AI อย่างเป็นระบบบทเรียนชีววิทยาของครูพิมดาวที่โรงเรียนแม่ข่ายถูกถ่ายทอดสดและบันทึกไว้ ทำให้ครูในโรงเรียนลูกข่ายโดยรอบสามารถเรียนรู้ไปพร้อมกันได้ เธอเล่าว่า ในอดีต การสอนแบบเดียวกันนี้ต้องใช้หัวใจหมูจริง และต้องอาศัยห้องเรียนที่เล็กพอให้นักเรียนทุกคนมองเห็นได้อย่างทั่วถึง “บทบาทของครูไม่ได้เหมือนเดิมอีกต่อไป” อนัสยา กล่าว “เราไม่ได้เป็นแค่ผู้สอน แต่ต้องใช้เทคโนโลยีเพื่อช่วยให้การเรียนรู้เกิดขึ้นได้จริง” เผยแพร่ครั้งแรกที่ UNESCO Bangkok

ในวันที่ 14 กุมภาพันธ์ของทุกปี ทั้งโลกต่างหันมาเฉลิมฉลองให้กับความรัก ผ่านช่อดอกไม้ บรรยากาศคู่รักและคำมั่นสัญญา แต่วันวาเลนไทน์ในประเทศไทยปีนี้มีความหมายลึกซึ้งกว่าที่เคย เพราะยังเป็นการเฉลิมฉลองให้กับการครบรอบหนึ่งปีเต็มของการบังคับใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียมของประเทศไทยย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2568 ประเทศไทยได้สร้างปรากฏการณ์ครั้งสำคัญด้วยการกลายเป็นประเทศแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ประกาศบังคับใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียม ซึ่งเป็นการรับรองการสมรสของคู่รักทุกคู่โดยไม่จำกัดเพศสภาพ นับตั้งแต่วันนั้น คู่รักผู้มีความหลากหลายทางเพศหลายพันคู่ได้จดทะเบียนสมรสอย่างถูกต้องตามกฎหมาย นำมาซึ่งสิทธิสภาพที่เคยเอื้อมไม่ถึง ทั้งในด้านการสืบทอดมรดก การตัดสินใจด้านการรักษาพยาบาล และการสร้างรากฐานชีวิตครอบครัวที่มั่นคงก้าวสำคัญครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่เป็นผลลัพธ์จากการเดินทางเพื่อพิทักษ์สิทธิของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศอันยาวนาน ตั้งแต่การวางรากฐานในรัฐธรรมนูญไปจนถึงพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 ซึ่งกฎหมายสมรสเท่าเทียมฉบับนี้ได้เป็นเครื่องยืนยันที่ชัดเจนที่สุดถึงเจตจำนงของประเทศไทย อีกทั้งการปรับเกณฑ์อายุขั้นต่ำในการสมรสขึ้นเป็น 18 ปี ยังเป็นการยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิเด็กของประเทศให้สอดคล้องกับหลักสากลหากมองในระดับสากล ประเทศไทยเข้าร่วมเป็นหนึ่งใน 37 ประเทศทั่วโลกที่รับรองสิทธิการสมรสของคู่รักเพศเดียวกันเมื่อปีที่ผ่านมา สถิตินี้สะท้อนให้เห็นถึงความก้าวหน้าที่สำคัญ แต่ในขณะเดียวกันก็ฉายภาพความเป็นจริงว่าความเท่าเทียมทางกฎหมายยังคงเป็น ‘ข้อยกเว้น’ มากกว่าจะเป็น ‘บรรทัดฐาน’ ในนานาประเทศสำหรับในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก ย่างก้าวนี้ของไทยสำคัญต่อภูมิภาค เนื่องจากการคุ้มครองสิทธิของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศทางกฎหมายยังไม่ครอบคลุมทั้งภูมิภาค มากไปกว่านั้นบางพื้นที่ยังเผชิญกับแรงต้าน ที่ทำให้การยอมรับทางสังคมในบางพื้นที่รุดหน้าเร็วกว่าการคุ้มครอง ก่อให้เกิดช่องว่างในการเข้าถึงสวัสดิการและการคุ้มครอง ทั้งในสถานศึกษา ที่ทำงาน และการบริการสาธารณะสถานการณ์นี้ยิ่งท้าทายมากยิ่งขึ้นในยุคดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ (AI) รายงาน The Next Great Divergence ของ UNDP ได้ย้ำเตือนว่า หากปราศจากนโยบายที่คิดรอบคอบ การเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยีอาจกลับขยายช่องว่างความเหลื่อมล้ำมากกว่าที่จะลดช่องว่างเหล่านี้ โดยเฉพาะกับกลุ่มคนที่ถูกกีดกันทางสังคมอยู่ก่อนแล้ว เมื่อระบบการศึกษา กระบวนการคัดเลือกบุคลากร และกระแสสังคมถูกกำหนดโดยแพลตฟอร์มดิจิทัลมากขึ้น ซึ่งแพลตฟอร์มดิจิทัลอาจยังไม่มีระบบหรือการจัดการที่ป้องกันอคติ ดังนั้นความเท่าเทียมของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศ โดยเฉพาะเยาวชนที่มีความหลากหลายทางเพศ จึงขึ้นอยู่กับสิ่งที่เกิดขึ้นในพื้นที่ออนไลน์ พอๆ กับเนื้อหากฎหมายที่ถูกบัญญัติขึ้นซึ่งข้อมูลล่าสุดจากประเทศไทยสะท้อนว่าช่องว่างระหว่างกระบวนการทางกฎหมายกับประสบการณ์จริงของผู้คนยังมีอยู่ รายงาน ‘การทนรับแต่ไม่ยอมรับ’ (Tolerance but Not Inclusion) ของ UNDP ปี 2562 ระบุว่า ครึ่งหนึ่งของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศที่ร่วมตอบแบบสอบถามยังคงเผชิญกับการเลือกปฏิบัติภายในครอบครัวของตนเอง ในมิติด้านการศึกษาพบว่า นักเรียนผู้มีความหลากหลายทางเพศร้อยละ 41 และผู้หญิงข้ามเพศถึงร้อยละ 61 เคยถูกเลือกปฏิบัติในโรงเรียน ยิ่งไปกว่านั้น ร้อยละ 42 ยอมรับว่าจำเป็นต้องปิดบังตัวตนที่แท้จริงเพื่อให้ได้รับการยอมรับจากสังคม สถานการณ์การถูกกีดกันที่เกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงวัยแรกเริ่มและเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องเช่นนี้จำกัดโอกาสและผลลัพธ์ทางการศึกษา การมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจ และความเป็นอยู่ที่ดีในระยะยาว ดังนั้นหนึ่งปีหลังจากการประกาศใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียมจึงเป็นเวลาที่เราจะสำรวจว่า สถานการณ์กำลังเปลี่ยนไปในทิศทางที่ดีขึ้นหรือไม่โดยสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นชัดเจนว่า การแก้ไขกฎหมายเป็นก้าวแรก แต่การทำให้ความเท่าเทียมเกิดขึ้นเป็น ‘ประสบการณ์จริง’ ของผู้คนคือก้าวถัดไป ซึ่งจะเกิดขึ้นได้จากสังคมที่ถูกออกแบบและกำกับดูแลอย่างรอบคอบ โรงเรียนต้องป้องกันการเลือกปฏิบัติ สถานที่ทำงานต้องป้องกันการเลือกปฏิบัติเช่นเดียวกัน ที่ไม่ใช่แค่เพียงในนโยบาย แต่คือการสร้างระบบดิจิทัลที่โอบรับความหลากหลาย เช่น กระบวนการสรรหาและคัดเลือกบุคลากร และการบริหารผลการปฏิบัติงาน (Performance) ของพนักงานภาคธุรกิจไทยต่างมองเห็นกฎหมายสมรสเท่าเทียมเป็นโอกาสในการสร้างจุดยืนทางเศรษฐกิจของไทย ผ่านการเป็นจุดหมายปลายทางที่ปลอดภัยและต้อนรับคนทำงานและนักเดินทางทั่วโลก ผลการศึกษาจากแพลตฟอร์ม Agoda คาดการณ์ว่ากฎหมายสมรสเท่าเทียมจะช่วยดึงดูดนักท่องเที่ยวต่างชาติเพิ่มขึ้นถึง 4 ล้านคนต่อปี และสร้างรายได้หมุนเวียนทางการท่องเที่ยวกว่า 2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในแต่ละปีด้วยการทำงานด้านธุรกิจและสิทธิมนุษยชนของ UNDP อย่างการพัฒนา ‘คู่มือการสร้างองค์กรที่โอบรับความหลากหลาย’ (Inclusion Toolkit for Organizations and Business) ร่วมกับพันธมิตรอย่าง Workplace Pride และสถาบันบัณฑิตบริหารธุรกิจศศินทร์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ด้วยทุนสนับสนุนจากรัฐบาลประเทศแคนาดา ภาคธุรกิจไทยกำลังเริ่มตระหนักว่า แนวปฏิบัติที่โอบรับความหลากหลายช่วยกระตุ้นนวัตกรรม การรักษาไว้ซึ่งบุคลากร และความสามารถในการฟื้นตัวขององค์กร ภาคเอกชนเหล่านี้กำลังมีส่วนสำคัญในการเปลี่ยน ‘ความชัดเจนทางกฎหมาย’ ให้กลายเป็น ‘ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ’ ในขณะที่กลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทยซึ่งมีจำนวนสูงถึง 1.6 ล้านคน กำลังก้าวเข้าสู่ตลาดแรงงานและกำลังเติบโตหนึ่งปีนับจากการบังคับใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียมในประเทศไทย ไทยยังคงเป็นต้นแบบของภูมิภาค แต่กฎหมายจะดำรงอยู่อย่างมั่นคงได้ก็ต่อเมื่อสังคมร่วมกันโอบอุ้มและยึดถือเป็นวัตรปฏิบัติ ตราบใดที่การปฏิรูปกฎหมายขจัดการเลือกปฏิบัติและการรับรองอัตลักษณ์ทางเพศยังคงอยู่ระหว่างการพิจารณา เราทุกคนยังมีภารกิจที่ต้องร่วมกันสานต่อเพื่อให้ความเท่าเทียมแผ่ขยายไปสู่ทุกอณูของสังคม ทั้งในบ้าน โรงเรียน ที่ทำงาน และพื้นที่ดิจิทัลวันวาเลนไทน์ปีนี้จึงไม่ใช่เพียงการเฉลิมฉลองความรักที่กฎหมายรับรองเท่านั้น แต่คือเครื่องเตือนใจว่า ‘ความเท่าเทียม’ เกิดขึ้นจากการตัดสินใจในทุกๆ วันของเราทุกคน และความก้าวหน้าที่เราคว้ามาได้นั้น จำเป็นต้องถูกขับเคลื่อนต่อไปอย่างเข้มแข็งสุขสันต์วันวาเลนไทน์ สุขสันต์ทุกความรักอย่างเต็มภาคภูมิ เขียนโดย นีฟ มารี คอลิเออร์-สมิธ ผู้แทนโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย เผยแพร่ครั้งแรกที่ THE STANDARD

กรุงเทพ ฯ (ข่าวไอแอลโอ) - องค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ไอแอลโอ) ร่วมกับกระทรวงแรงงาน เปิดตัวโครงการใหม่โดยได้รับทุนสนับสนุนจากรัฐบาลแคนาดา เพื่อส่งเสริมสิทธิแรงงานและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของห่วงโซ่อุปทานยางพาราของไทยโครงการ “เสริมสร้างหลักการและสิทธิขั้นพื้นฐานในการทำงานเพื่อส่่งเสริมความสามารถในการแข่งขันทางการค้าของประเทศไทย” ได้เปิดตัวอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2568 โดยมีผู้แทนจากกระทรวงแรงงาน องค์กรนายจ้างและองค์กรลูกจ้าง ภาคธุรกิจ ภาคประชาสังคม ตลอดจนผู้แทนจากรัฐบาลแคนาดาและองค์การแรงงานระหว่างประเทศ เข้าร่วมงานเปิดตัวโครงการ ฯ นี้มีระยะเวลาดำเนินงานสามปี โดยมีเป้าหมายเพื่อยกระดับแนวปฏิบัติด้านแรงงานของประเทศไทยให้สอดคล้องกับมาตรฐานแรงงานระหว่างประเทศ ซึ่งทวีความสำคัญมากขึ้นในบริบทของความตกลงการค้าเสรี (FTA) และความต้องการของห่วงโซ่อุปทานระดับโลกโครงการนี้เสริมสร้างสิทธิแรงงานขั้นพื้นฐานในห่วงโซ่อุตสาหกรรมยางพาราของไทย โดยให้ความสำคัญกับการส่งเสริมเสรีภาพในการสมาคม การเจรจาต่อรองร่วม ความปลอดภัยและอาชีวอนามัย ซึ่งจะดำเนินงานผ่านการฝึกอบรม การปรึกษาหารือ และการปรับปรุงกฎหมาย ทั้งนี้รัฐบาล นายจ้าง และลูกจ้างจะได้ร่วมกันสร้างมาตรการหรือเครื่องมือเพื่อป้องกันและขจัดการใช้แรงงานเด็ก การคุ้มครองแรงงาน และการยกระดับความปลอดภัย โครงการนี้ยังส่งเสริมการสร้างรายได้ที่เป็นธรรมและการเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรนายจ้างและลูกจ้าง พร้อมกับแสดงให้เห็นว่าการทำงานที่เป็นธรรมและปลอดภัยนั้นเป็นประโยชน์ต่อทั้งลูกจ้างและธุรกิจอย่างไรนายสมาสภ์ ปัทมะสุคนธ์ รองปลัดกระทรวงแรงงาน กล่าวว่า “ผมเชื่อมั่นเป็นอย่างยิ่งว่า โครงการนี้จะเป็นเครื่องมือหนึ่งที่สำคัญและมีบทบาทในการเสริมสร้างสิทธิขั้นพื้นฐานแก่แรงงาน และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการค้าของประเทศผ่านการสร้างงานที่มีคุณค่า (decent work) ในห่วงโซ่อุปทานยางพารา และเป็นข้อพิสูจน์ว่า การปฏิบัติต่อแรงงานด้วยความเป็นธรรม ไม่เพียงแต่ช่วยเพิ่มผลผลิต แต่ยังเสริมสร้างความสัมพันธ์ที่ดีในสถานที่ทำงาน และยกระดับศักยภาพการแข่งขันของสินค้าไทยในตลาดโลก และที่ขาดไม่ได้ คือ การดำเนินงานนี้ เกิดขึ้นได้ด้วยความร่วมมือของ “ระบบไตรภาคี” ประกอบด้วย รัฐบาล นายจ้าง และลูกจ้าง อันเป็นหลักการที่กระทรวงแรงงานยึดมั่นมาโดยตลอด พร้อมด้วยการสนับสนุนจากองค์การแรงงานระหว่างประเทศ รัฐบาลแคนาดา และทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ผมมั่นใจว่า เราจะสามารถเสริมสร้างกรอบการคุ้มครองแรงงาน รับรองงานที่มีคุณค่าสำหรับทุกคน และยกระดับบทบาทของประเทศไทยให้ก้าวสู่การเป็นผู้นำในเวทีสากลต่อไป”คุณแพตตี้ ไฮดู รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานและครอบครัว และรัฐมนตรีรับผิดชอบองค์การพัฒนาเศรษฐกิจรัฐออนแทรีโอเหนือ แคนาดา กล่าวว่า "แรงงานเป็นมากกว่าผู้มีส่วนร่วมในระบบเศรษฐกิจ แต่พวกเขายังขับเคลื่อนความก้าวหน้า ค้ำจุนครอบครัว และสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน ด้วยเหตุนี้ แคนาดาจึงทำงานร่วมกับประเทศไทยและพันธมิตรผ่านโครงการเสริมสร้างหลักการและสิทธิขั้นพื้นฐานในการทำงานเพื่อส่่งเสริมความสามารถในการแข่งขันทางการค้าของประเทศไทย เพื่อคุ้มครองสิทธิ ยึดมั่นในมาตรฐานแรงงานสากล และสร้างอนาคตที่แรงงานทุกคนมีโอกาสที่เท่าเทียมในการประสบความสำเร็จ"นายจอห์น เซอเซลลี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงแรงงานแห่งแคนาดา กล่าวว่า "สิทธิแรงงานคือสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน เป็นสิ่งสำคัญที่เราต้องให้การสนับสนุนแก่ประเทศคู่ค้าของเรา เช่น ประเทศไทย และประเทศอื่น ๆ ทั่วโลก เพื่อเสริมสร้างและธำรงไว้ซึ่งการคุ้มครองสิทธิแรงงานในสถานประกอบการ ในทุกวัน เราทำงานร่วมกันเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่เป็นธรรม ปลอดภัย และเท่าเทียมสำหรับทุกคน"นางศิริวรรณ ร่มฉัตรทอง เลขาธิการสภาองค์การนายจ้างแห่งประเทศไทย กล่าวเสริมว่า “ในการดำเนินธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบและการเจรจาทางสังคมที่มีเป้าหมายชัดเจน ไม่ได้เป็นเพียงแค่พันธกิจทางศีลธรรม หากแต่ยังเป็นกลยุทธ์ขับเคลื่อนความสามารถทางการแข่งขันของประเทศ การร่วมมือระหว่างภาครัฐ แรงงาน และพันธมิตรระหว่างประเทศทำให้นายจ้างสามารถมีส่วนช่วยสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ยั่งยืน สร้างค่านิยมในการดำเนินธุรกิจ สร้างงานที่มีคุณค่าสำหรับแรงงาน และทำให้ประเทศไทยเป็นผู้นำที่น่าเชื่อถือทางการค้าที่มีความยั่งยืน” นายทวี เตชะธีราวัฒน์ ประธานสภาองค์การลูกจ้างสมาพันธ์แรงงานแห่งประเทศไทย เสริมว่า “โครงการนี้คือโอกาสสำคัญที่แรงงานสามารถแสดงพลังและสะท้อนความต้องการอย่างแท้จริงผ่านการเจรจาทางสังคมที่มีเป้าหมายชัดเจน การเคารพสิทธิในการรวมตัว และเจรจาต่อรองร่วมเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในการสร้างความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจนำไปสู่การสร้างงานที่มีคุณค่าและความมั่งคั่งร่วมกันสำหรับแรงงานงานทุกคน”นางเสี่ยวเยี่ยน เฉียน ผู้อำนวยการสำนักงานแรงงานระหว่างประเทศ ประจำประเทศไทย กัมพูชา และ สปป. ลาว กล่าวว่า “โครงการนี้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของการเจรจาทางสังคมที่ครอบคลุมและมีประสิทธิภาพ การรวมตัวกันของภาครัฐ นายจ้าง และแรงงาน จะทำให้เราสามารถสร้างสรรค์แนวทางแก้ไขปัญหาที่เป็นรูปธรรมและลงมือปฏิบัติได้จริง ซึ่งไม่เพียงแต่ปกป้องสิทธิของแรงงานเท่านั้น แต่ยังช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยในตลาดโลกอีกด้วย”ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตยางธรรมชาติรายใหญ่ที่สุดของโลก โดยคิดเป็นสัดส่วนประมาณหนึ่งในสามของผลผลิตยางทั้งหมดของโลก ด้วยสภาพภูมิอากาศที่อบอุ่นและชื้น ประเทศไทยจึงสามารถพัฒนาห่วงโซ่อุปทานยางพาราอย่างครบวงจร ตั้งแต่การปลูกยางไปจนถึงการผลิตสินค้าอุตสาหกรรม เช่น ยางรถยนต์ ถุงมือ ท่อยาง และชิ้นส่วนอุตสาหกรรมอื่น ๆ ข้อมูลจากกระทรวงพาณิชย์แสดงให้เห็นว่า มูลค่าการส่งออกยางและผลิตภัณฑ์ยางของไทยในปี 2567 อยู่ที่ประมาณ 19.22 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ โดยอุตสาหกรรมนี้สร้างรายได้และการจ้างงานให้กับคนไทยกว่า 6 ล้านคน ตั้งแต่เกษตรกรรายย่อยจนถึงแรงงานในโรงงานแปรรูปและอุตสาหกรรมต่อเนื่องบทความนี้ถูกเผยแพร่ครั้งแรกโดย ไอโอเอ็ม

ในอดีตเป็นที่รับรู้กันทั่วไปว่า “เส้นรุ้ง” และ “เส้นแวง” มีหน้าที่บ่งบอกขอบเขตสมมุติบนแผนที่โลก สีผิว ภาษา อาจเป็นสิ่งบ่งบอกความเป็น เธอ ฉัน เราหรือใครอื่น ในวันนี้เมื่อเรามองเห็นความเป็นไปในอีกซีกโลกหนึ่งจากเพียงปลายนิ้วสัมผัส ภาพที่เห็นเบื้องหน้า ทำให้เราได้เรียนรู้ว่า โลกใบนี้คือ พหุวัฒนธรรม (Multicultural) สังคมที่มนุษย์อยู่ร่วมกันบนความแตกต่างและความหลากหลายทางวัฒนธรรม เพียงเปิดใจเรียนรู้ จะมองเห็นเสน่ห์ในความต่างได้อย่างเข้าใจ เห็นคุณค่าและยอมรับการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ ปรากฏการณ์ ชาวชาติพันธุ์ลาหู่ (มูเซอ) ที่เคยมีถิ่นฐานทำกินมั่นคงอยู่ในอำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย มารับจ้างทำงานทั่วไป อาศัยอยู่ใน ชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อน อำเภอเบตง จังหวัดยะลา สามารถปรับตัวเข้าร่วมเป็นหนึ่งเดียวกับชาวชุมชนที่มาตั้งถิ่นฐานทำกินอยู่ก่อนแล้ว คือ คนไทยเชื้อสายจีน คนไทยและชาวมลายู ที่นี่จึงเป็นสังคมแบบพหุวัฒนธรรม ซึ่งมีทั้งทุนวัฒนธรรมและทุนธรรมชาติที่น่าจับตา ปัจจุบันบ้านบ่อน้ำร้อนเบตง มีประชากรชาวชาติพันธุ์ลาหู่ อาศัยอยู่มากกว่า 400 คน หรือ 100 กว่าหลังคาเรือน อยู่ร่วมกันเป็นกลุ่ม และยังคงสืบสาน อัตลักษณ์ของชาวลาหู่ ไว้เป็นอย่างดี จนเป็นที่ประจักษ์ เช่น วิถีชีวิตเชิงวัฒนธรรม การแสดงดนตรีและประเพณีของลาหู่ การแต่งกายด้วยเครื่องประดับ งานปักที่บอกเล่าเรื่องราวผ่านลายผ้า บนขอบแขนเสื้อจะตกแต่งด้วยผ้าที่ต่างสีจากตัวเสื้อให้สวยงาม ในช่วงเทศกาลงานประเพณี ชายและหญิงจะพากันสวมชุดประจำชนเผ่าหรือชาติพันธุ์ลาหู่ เพื่อแสดงออกถึงความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ อันเป็นความสุขใจที่ได้นำเสนอวัฒนธรรมประเพณีของตน และคาดหวังจะให้ลูกหลานสืบสานต่อไป ชาวลาหู่ที่นี่นับถือศาสนาคริสต์ เข้าโบสถ์ทุกวันอาทิตย์ เพื่อทำกิจกรรมร่วมกัน ได้แก่ สวดมนต์ ร้องเพลง เต้นรำ ขอพรจากพระเจ้า การประชุมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เป็นต้น  ภาพรวมของชาวลาหู่ (มูเซอ) ย้ายถิ่นฐานจากภาคเหนือลงสู่ภาคใต้ อาจารย์อภินันท์ ธรรมเสนา ผู้จัดการฝ่ายสื่อสารสังคมและขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (ศมส.) นักวิชาการ ได้สะท้อนถึงภาพรวมของการโยกย้ายถิ่นฐานของกลุ่มชาวชาติพันธุ์ในประเทศไทย อาจมาจาก 2 เหตุผลคือ หนึ่ง-การโยกย้ายโดยภาครัฐบังคับย้ายให้ออกจากพื้นที่เดิม แล้วไปตั้งถิ่นฐานใหม่ โดยการจัดสรรที่ทำกินที่อยู่อาศัยไว้ให้ตามสมควร ด้วยเหตุผลเพื่อความมั่นคงของชาติ สอง-ชาวชาติพันธุ์แสวงหาแหล่งรายได้ใหม่ เพื่อความอยู่ดีกินดีของครอบครัวเป็นสำคัญ จึงเกิดการเคลื่อนย้ายถิ่นฐานไปรับจ้างทำงาน เรียกว่า “การโยกย้ายไปตามแรงงาน” จากแรงจูงใจที่ว่า ทุกคนอยากมีชีวิตที่ดี อยู่ไปนาน ๆ มีความผูกพันกับพื้นที่ แล้วเริ่มสร้างเครือข่ายข้ามแดนโยงใยกับญาติพี่น้องและผองเพื่อนเพิ่มมากขึ้น การที่ ชาวชาติพันธุ์ลาหู่โยกย้ายถิ่นฐาน มารับจ้างทำงานทั่วไป อยู่ในชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อน อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ซึ่งอยู่ในเขตพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่มักมีเหตุการณ์ความรุนแรงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง นับว่าเป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจมากถึงเหตุผลของการโยกย้ายถิ่นฐาน จากภาคเหนือสุดแดนสยามมาอยู่ในพื้นที่ภาคใต้สุดปลายด้ามขวาน เพราะปกติชาวลาหู่มีวิถีชีวิตที่เรียบง่าย คุ้นชินกับการอยู่บนภูเขา รักสงบ ขยัน อดทน เคร่งครัดประเพณี ชอบทำการเกษตร ภาคภูมิในอัตลักษณ์ลาหู่ และเป็นที่รับรู้กันดีว่า ชาวลาหู่มีความฉลาดและกล้าหาญ ชาวลาหู่ (มูเซอ) คือ ชาวไทยภูเขา ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่สูงเหนือระดับน้ำทะเลมากกว่า 500 เมตร ในหลายจังหวัดภาคเหนือ อาทิ เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน กระจายกันอยู่ในเขตรอยต่อของประเทศไทย พม่า จีน และ ลาว ไม่เคยมีข่าวว่าพวกเขาอพยพลงสู่ภาคใต้ของไทย ซึ่งเป็นดินแดนพื้นที่ต่ำใกล้เคียงระดับน้ำทะเล แต่ทว่าลาหู่กลุ่มนี้กลับอพยพย้ายถิ่นลงใต้ในดินแดนมุสลิม ซึ่งมีความขัดแย้งเรื่องศาสนา การเมือง การปกครอง แต่พวกเขายังสามารถประกอบศาสนากิจของตนเอง และได้ร่วมสร้างคุณประโยชน์ยิ่งใหญ่ให้กับท้องถิ่น ทั้งด้านเศรษฐกิจและสังคม อย่างเช่นการได้รับรางวัลเป็น 1 ใน 10 สุดยอดชุมชนยลวิถีประจำปี พ.ศ. 2566 ของกระทรวงวัฒนธรรม ทำให้มีนักท่องเที่ยวเข้ามาเยือนและสัมผัสถึงวิถีชีวิต ประเพณีวัฒนธรรมของชาวลาหู่เบตง ทำให้พวกเขามีความภาคภูมิใจในการมีตัวตนบนดินแดนภาคใต้สุดสยาม  แรงจูงใจและเหตุผลที่ตัดสินใจย้ายถิ่นฐานจะอือ เลิศวิไลพรกุล หรือ “จะอือ ลาหู่” หัวหน้าหมู่บ้านชาวชาติพันธุ์ลาหู่ในชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อน อ.เบตง จ.ยะลา เล่าให้ฟังว่า เขามาอยู่ที่อำเภอเบตงนานกว่า 21 ปีแล้ว ครอบครัวมีสามพี่น้อง ตอนแรกมาเพียงครอบเดียว เพื่อรับจ้างทำงานทั่วไป ก่อนมาอยู่ที่นี่เขาเคยเป็นผู้ใหญ่บ้านในอำเภอแม่ฟ้าหลวง และมีเงินเดือนประจำ 1,300 บาท โดยก่อนที่สมเด็จย่า (สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี) จะเสด็จฯ มาอยู่ที่ดอยตุง ชาวเขาเรา มี ลาหู่ อาข่า ม้ง ลีซอ คนไทยดูแลไม่ทั่วถึง ไม่มีใบสงเคราะห์ (หนังสือรับรอง) บางคนมีถูกต้อง บางคนไม่มีสัญชาติไทย ไป ๆ มา ๆ ต้องทำใบรับรองทุกคน หากไม่มีก็จะโดนจับ ครอบครัวของจะอือมีลูก 4 คนที่ต้องเรียนหนังสือ และจะต้องจบปริญญาตรีให้ได้ แต่รายได้มีน้อย เพื่อนบอกให้มาหางานทำที่เบตง ได้เงินเยอะ ตอนนั้นยังไม่ได้คิดจะมาตั้งหลัก คิดว่ามาทำงาน 3 เดือน เพื่อมีรายได้ 70,000 บาท รับจ้างเหมาถางป่า ขณะนั้นเขายังเป็นผู้ใหญ่บ้านที่แม่ฟ้าหลวง ยอมไม่เอาเงินเดือนสามเดือนให้คนอื่นมาทำแทน แต่ผู้ใหญ่บ้านทางโน้นบอก ตัวจะอือไม่อยู่ในพื้นที่พัฒนา ตัวไม่อยู่จะให้คนอื่นมาแทนไม่ได้ เมื่อเขาพูดมาอย่างนี้ จึงทำให้ครอบครัวของจะอือต้องตัดสินใจย้ายมาหางานทำที่เบตง พอย้ายมาทำงานรับจ้างที่นี่ ก็มีเพื่อน ๆ ตามมามีอยู่ด้วยอีก 50 หลังคา เพราะเขาเห็นว่ามีรายได้ดี เริ่มแรกมาอยู่ที่ ตาแปะกอตอ เป็นหมู่บ้านของชาวอิสลามในอำเภอธารโต ครอบครัวของจะอืออาศัยอยู่กับเถ้าแก่เจ้าของสวนส้มและรับจ้างทำงานทั่วไป ต่อมาเถ้าแก่สวนส้มโชกุนช้าง ได้จัดสรรให้ที่อยู่ (ที่ดินเปล่า) ขนาดเท่าห้องพัก 5 เมตร 20 เซ็นติเมตร ราคาแปดหมื่นหรือเจ็ดหมื่นห้าพันบาท ไม่ต้องจ่ายเป็นเงินสด แต่ให้ผ่อนส่งเป็นรายเดือน กว่าจะตั้งหลักได้ก็ 3-4 ปี รวบรวมเงินไปจ่ายเถ้าแก่ ตอนนี้ก็ยังไม่มีสวนของตัวเอง ยังคงรับจ้างทั่วไป ไม่ใช่รับจ้างเถ้าแก่ช้างเพียงคนเดียว แต่พวกเขายังรู้จักเถ้าอีกหลายคน ทำงานรับจ้างเหมาถางหญ้า ถางป่าไปทั่ว ด้วยความสู้งานและอดทน ตลอดเวลา 5 ปี แต่ทว่าในใจยังคงคิดถึงวัฒนธรรมและประเพณี อัตลักษณ์ของชาวชาติพันธุ์ลาหู่อยู่เสมอ  โอกาสและความท้าทายจากแรกเริ่มมีชาวชาติพันธุ์ลาหู่เพียงครอบครัวเดียว ที่มารับจ้างทำงานเป็นแรงงานในภาคเกษตร สวนยาง สวนส้มและสวนทุเรียน ต่อมาก้าวสู่การรับจ้างเหมาเป็นแรงงานถางป่าและดูแลผลผลิตในพื้นที่ เกิดรายได้เพิ่มขึ้นเป็นกอบเป็นกำ ทำให้คุณภาพชีวิตของครอบครัวดีขึ้น ได้รับความไว้วางใจในผลงานจากนายจ้าง จะอือเริ่มมีบทบาทใหม่ที่สำคัญในฐานะผู้นำชาวชาติพันธุ์ลาหู่ในพื้นที่เบตง และเริ่มสร้าง เครือข่ายแรงงานชาวลาหู่ ขึ้นมาในพื้นที่ภาคใต้ โดยชักชวนญาติพี่น้องผองเพื่อนลาหู่ในภาคเหนือ ให้มาเป็นแรงงานรับจ้างและอยู่รวมกันในพื้นที่อำเภอเบตง อำเภอธารโต สุดปลายด้ามขวานดินแดนไทยในภาคใต้ ซึ่งโอบล้อมด้วยภูเขาสูงและป่าธรรมชาติ พืชพรรณอันหลากหลาย อีกทั้งยังเป็นสังคมแบบ “วิถีพหุวัฒนธรรม” โดยมี ชาวชาติพันธุ์ลาหู่ ที่ยังคงรักษาอัตลักษณ์ วัฒนธรรมประเพณี การแต่งกาย ศิลปะการแสดงดนตรี และมีความพยายามจะส่งต่อวิถีชีวิตแบบลาหู่สู่รุ่นลูกรุ่นหลาน ท่ามกลาง คนไทยเชื้อสายจีน คนไทย และ ชาวมลายู ที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่ก่อนแล้ว  “ลูกหลานลาหู่เบตง” กับภารกิจสืบสานวิถีวัฒนธรรมประเพณี ลูก ๆ ของจะอือ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีแล้ว 3 คน ลูกสาวคนโตเรียนจบแล้วมีครอบครัวกลับไปอยู่ที่แม่ฟ้าหลวง ลูกเขยของจะอือเป็นชาวอาข่า ส่วนลูกชายอีก 2 คน ยังคงทำงานอยู่ที่กรุงเทพฯ จะอือเล่าว่า ลูกหลาน เด็ก ๆ ที่เรียนจบแล้ว ไม่ค่อยสนใจประเพณีวัฒนธรรมลาหู่ของเรา มีอาจารย์ท่านหนึ่งบอกถึงสถานการณ์ความเสี่ยงด้านวัฒนธรรมของชาวลาหู่ ที่กำลังท้าทายคนเฒ่าคนแก่ ให้ต้องเผชิญหน้ากับลูกหลานที่ไม่ค่อยตระหนักถึงความสำคัญของวิถีวัฒนธรรมและประเพณี โดยได้ให้ข้อสังเกตเป็นแนวทางป้องกัน หาก “ลาหู่” ไม่ฟื้นฟูวิถีวัฒนธรรมและประเพณีขึ้นมา อัตลักษณ์เหล่านี้จะค่อย ๆ หายไปตามกาลเวลา ซึ่งเป็นไปตามวัฏจักรการเคลื่อนย้ายของสังคมและวัฒนธรรม แม้แต่การพูดภาษาในครอบครัว ลูก ๆ ไม่พูดภาษาลาหู่ เราพูดไปเขาฟังรู้ แต่ตอบกลับมาเป็นภาษาไทยการดำเนินชีวิตของคนรุ่นลูกรุ่นหลานในครอบครัวของจะอือ ไม่ต่างไปจากครอบครัวอื่น ๆ ลูกหลานที่ส่งออกไปเรียนหนังสือนอกชุมชนชาวชาติพันธุ์ลาหู่ ต้องปรับตัวไปตามสภาพแวดล้อมและวิถีสังคมสมัยใหม่ เมื่อจบการศึกษาระดับปริญญาตรีแล้ว สมัครไปทำงานกับหน่วยงานรัฐและเอกชน มาบอกว่าจะขอเปลี่ยนนามสกุลเป็นแบบคนไทย เมื่อก่อนใช้นามสกุล “ลาหู่” ตอนนี้ลูกบอกไม่เอานามสกุลลาหู่แล้ว ปัจจุบันทุกคนในครอบครัวจึงใช้นามสกุลใหม่ “เลิศวิไลพรกุล” ตามลูก จาก “จะอือ ลาหู่” ในอดีต เปลี่ยนมาเป็น “จะอือ เลิศวิไลพรกุล” แต่จะไม่เปลี่ยนชื่อ สำหรับคำว่า “จะอือ” ภาษาลาหู่แปลว่า ลูกชายคนโต (ลูกชายคนที่หนึ่ง) โดยชื่อผู้ชายมีคำ “จะ”นำหน้า ส่วนชื่อผู้หญิงมีคำ “นา”นำหน้าอย่างเช่น “นาพือ” สำหรับ เทศกาลงานประเพณีของลาหู่ มี 3 ประเพณีสำคัญ หนึ่ง-ประเพณีกินข้าวใหม่ สอง-คริสต์มาส (เดือน 12) จัดงานร้องเพลง สาม-ปีใหม่ตรุษจีน (ปีใหม่มูเซอ) ลาหู่ชายหญิงจะร่วมกันแสดงจะคึ อันเป็นอัตลักษณ์ของชาวชาติพันธุ์ลาหู่ โดยต้นปี พ.ศ. 2568 ในเดือนมกราคมจะจัดงาน “ปีใหม่ลาหู่โลก” ที่อำเภอเมืองเชียงราย จะมีชาวลาหู่จาก 20 ประเทศทั่วโลก มาจาก จีน พม่า เวียดนาม สหรัฐอเมริกา มารวมกันมากกว่า 20,000 คน เพื่อร่วมกัน ฟื้นฟูวัฒนธรรม ประเพณีของชาวชาติพันธุ์ลาหู่ ที่ใกล้จะเลือนหายไปจากสังคม ดังนั้น จึงจำเป็นต้องฟื้นฟูให้กลับคืนมาและสืบสานต่อไปยาวนาน “นาพือ” สาวน้อยชาวลาหู่ ได้เผยถึงมุมมองของตนที่มีต่อวิถีชีวิตและอัตลักษณ์ของชาติพันธุ์ลาหู่ว่า ตนมีความภาคภูมิใจในตัวตนที่เป็นชาวชาติพันธุ์ที่มีประวัติศาสตร์สืบสานกันมายาวนาน และชื่นชมการสู้ชีวิตของรุ่นปู่ย่าตายายรวมถึงบรรพบุรุษ แต่ด้วยยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป เราก็ต้องปรับตัวเพื่ออยู่กับปัจจุบันให้ได้ก่อน สำหรับวิถีวัฒนธรรมและเทศกาลงานประเพณีลาหู่ ยินดีให้ความร่วมมือและทำตามคนเฒ่าคนแก่สั่งสอน แต่ด้วยประสบการณ์ชีวิตไม่ได้มีเผชิญกับอุปสรรคปัญหาอย่างรุ่นพ่อรุ่นแม่ ก็ยอมรับว่าอาจจะไม่ค่อยเข้าใจอย่างลึกซึ้งเท่าใดนัก  มุมมองของชาวชุมชนฯ บนความสัมพันธ์การอยู่ร่วมกันแบบสันติวิธี นายศรัลยวิชญ นวลเจริญ ผู้ใหญ่บ้านชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อนเบตง อายุ 48 ปี เป็นชาวไทยเชื้อสายจีนที่เกิดและเติบโตมาในอำเภอเบตง เขาเล่าว่า ปัญหาท้าทายของกลุ่มชาวลาหู่เบตง คือเรื่องบัตรประจำตัวประชาชน บัตรหมายเลข –0– (ศูนย์) การดูแลรักษาพยาบาล กรณีที่ไม่มีเอกสารรับรอก็ต้องจ่ายเงินค่าใช้จ่ายด้วยตนเอง ทางเราก็พยายามช่วยเหลือเท่าที่อำนาจหน้าที่จะทำได้ อย่างค่าน้ำนม และเรื่องการรับรองก็ช่วยเหลือกันไปตามบทบาทหน้าที่ ชาวชาติพันธุ์ลาหู่ได้เข้ามาเติมเต็มชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อนให้สมบุรณ์ และมีความน่าสนใจมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะในมุมมองด้าน “วิถีพหุวัฒนธรรม” และการที่ได้รับรางวัลสุดยอดชุมชนยลวิถี ทำให้นักท่องเที่ยวเกิดความสนใจและเดินทางเข้ามาเยี่ยมเยือน สร้างโอกาสและส่งเสริมให้ชุมชนเป็นที่รู้จัก นอกจากนี้ ไว้ว่าในตัวเมืองหรือในชุมชน มีกิจกรรมหรืองานใด ๆ ก็จะพา จะอือและชาวชุมชนจำนวนหนึ่งไปร่วมกิจกรรมการแสดง ออกบูธ ขายพืชผักผลไม้ที่ปลูกไว้ด้วย เพื่อให้พวกเขามีตัวตนและปรากฏอยู่ในสังคมของชายแดนใต้อย่างต่อเนื่อง สิ่งหนึ่งที่พวกเขาอยากมีและอยากได้นั่นคือ “จักรเย็บผ้า” เพื่อนำมาสร้างงานสร้างอาชีพให้กับ กลุ่มแม่บ้าน ที่มีฝีมือการทำ ชุดเครื่องแต่งกายชนเผ่าชาติพันธุ์ลาหู่ อันเป็นอัตลักษณ์ที่ภาคภูมิใจ และด้วยความสวยงามและโดดเด่น นักท่องเที่ยวทั้งจากมาเลเซียและอื่น ๆ นิยมมาซื้อกลับไปเป็นของที่ระลึกสร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำ อย่างชุดสตรีลาหู่ขายได้ 10,000 กว่าบาท ส่วนชุดผู้ชายประมาณ 8,000 บาท โอกาสและอนาคตของ “ชาวชุมชนลาหู่เบตง” ต้องอาศัย คนรุ่นใหม่ ที่ใช้โซเชียลสื่อออนไลน์ ในชุมชนนี้มีหลายคนที่มีแววที่จะเป็น “ยูทูปเบอร์” และ “ติ๊กต๊อกเกอร์” นำเสนอคอนเทนต์และรีวิวสินค้าได้ ชาวชุมชนนิยมปฏิบัติกิจกรรมร่วมกันที่“โบสถ์คริสต์”ทุกวันอาทิตย์ เมื่อก่อนสร้างเป็นโบสถ์ไม้ไผ่ ต่อมาก่อสร้างใหม่ใช้ปูนและอื่น ๆ เพื่อให้มีความแข็งแรง มั่นคง และใช้เป็นสถานที่ต้อนรับนักท่องเที่ยวด้วย อาหารการกินของชุมชนลาหูเบตงคือ “ข้าวปุก” เกิดจากการนำข้าวเหนียวนึ่งมาใส่ลงในครกไม้ขนาดใหญ่แล้วตำ ระหว่างที่ตำอยู่นั้นจะมีเสียงดัง ปุก ปุก ปุก จนกลายเป็นก้อนแป้งที่เหนียวและนุ่ม หอม ทุกครัวเรือนนิยมปลูกพืชผักและผักสวนครัวมีไว้กินเอง และแบ่งบางส่วนไปขาย เพื่อสร้างรายได้ ส่วนสภาพอากาศและสภาพแวดล้อม ชุมชนชาวลาหู่ที่อพยพย้ายถิ่นฐานมาจากภาคเหนือ มีความคิดเห็นตรงกันว่า เบตงมีอากาศเย็นสบายดีตลอดปี ไม่ร้อนไม่หนาว มีฝนตกเกือบตลอดปี และไม่หนาวมากอย่างที่ภาคเหนือ ซึ่งห่มผ้าสามผืนแล้วก็ยังหนาวเย็นมาก  เรียนรู้การอยู่ร่วมกันผ่านสังคมการทำงานนายทวีศักดิ์ บัวเพชร ผู้จัดการทั่วไปของ “สวนส้มโชกุนช้าง” ชาวนครศรีธรรมราช ย้ายมาอยู่ที่อำเภอเบตง เพราะมีครอบครัวและทำงานในชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อน พบว่ามีชาวชาติพันธุ์ลาหู่กลุ่มแรกและเป็นกลุ่มเล็ก ๆ เข้ามารับจ้างทำงานอย่างไม่เป็นทางการที่สวนส้มโชกุนช้างเมื่อปี พ.ศ. 2530-2531 จากนั้นก็มีการหมุนเวียนเข้ามาเรื่อย ๆ ส่วนกลุ่มลาหู่ของ “จะอือ” เข้ามารับจ้างทำงานอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2555 เป็นกลุ่มก้อนใหญ่ ซึ่งต้องไปจดทะเบียนขออนุญาตให้ชาวต่างด้าวเข้ามาทำงานที่จังหวัดยะลา อย่างถูกต้องตามกฎระเบียบทางราชการ และมีการทำสัญญาจ้างงานแบบมีเงินเดือน เขาเล่าว่า ตอนนั้นทำเป็นที่ดินจัดสรร (ขายที่ดินเปล่า) เมื่อปี พ.ศ. 2551 เขา(จะอือ) เริ่มเข้ามาซื้อที่ ก็ผูกพันกันเรื่อยมา แล้วก็เริ่มเข้ามารับจ้างทำงานเป็นคนงานในสวนส้ม สมาชิกของเขา (จะอือ) มีเยอะเป็นกลุ่มก้อนใหญ่ หมุนเวียนกันเข้ามาทำงาน ต่อมาเศรษฐกิจไม่ดีขึ้น แรงงานก็เริ่มถดถอย จะอือ เปลี่ยนจากแรงงานรับจ้างทั่วไป มาเป็นการรับเหมาแรงงาน มีพลังไปรับเหมา ไปเช่าสวนกรีดยาง รับเหมาตัดหญ้า รับเหมาถางป่า มีทีมงานและสามารถดึงแรงงานรับจ้างชาวลาหู่มาจากลุ่มนั้นกลุ่มนี้รวมกันได้ด้วย “ความเก่งงานของชาวลาหู่มีมาระดับหนึ่งแล้ว โดยเฉพาะงานบนภูเขา อย่าง งานสวนขั้นบันได เมื่อก่อนที่เบตงไม่มี แต่พวกเขามีทักษะการทำสวนขั้นบันได ร่างกายเขาแข็งแรงและเขาเก่งกว่า เรายังต้องศึกษาเรียนรู้จากเขา สิ่งที่เติมให้เขาคือ การเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกัน ทักษะใหม่ ๆ ปรับเปลี่ยนหลายอย่างทั้งการกินอยู่หลับนอน การพัฒนาสวนเพื่อการค้า ปรับเปลี่ยนได้ เพราะทักษะฝีมือเขามีอยู่แล้ว เปลี่ยนรูปโฉมให้เป็นแบบที่เราต้องการ ไม่ทำแบบเดิม ๆ เพราะเราต้องไปสู้กับ(ตลาด) ข้างนอกให้ได้” อุปสรรคมีบ้าง อย่างคนที่พูดไทยได้ก็คุยกันง่าย ส่วนคนที่สื่อสารไม่ได้ ไม่เข้าใจกัน บอกอย่างหนึ่งแต่เขาคิดไปอีกทาง อย่างการฉีดวัคซีนป้องกันไข้มาเลเรีย ไข้เลือดออก อยู่ที่นี่มันอันตราย ต้องเจาะเลือดไปตรวจทุกคน ก็มี 2-3 คนไม่ยอมให้เจาะเลือด ไม่ยอมตรวจ แต่ยอมออกจากงานไปเลยก็มี ผู้จัดการสวนส้มกล่าวทิ้งท้ายไว้ ชาวชาติพันธุ์ลาหู่ในภาคเหนือ ของประเทศไทย นับว่าเป็นผู้ที่ใช้ชีวิตอยู่ในป่าธรรมชาติและเอาตัวรอดได้และยังมีความรู้เกี่ยวกับพืชสมุนไพรเป็นอย่างดี ในขณะที่ กลุ่มชาวชาติพันธุ์ลาหู่เบตงในภาคใต้ ส่วนใหญ่เป็นเครือข่ายของจะอือ เฉพาะที่ยะลา อำเภอเบตงกับอำเภอธารโต มีอยู่ประมาณ 700 กว่าหรือ 800 คน เฉพาะคนที่ย้ายมาจากทางภาคเหนือ ส่วนคนที่มาเกิดที่นี่ มีบัตรประชาชน รวมทั้งนักเรียน และรุ่นลูกหลานที่ได้รับบัตรประชาชนมาแล้ว โดยรวมมีอยู่เกือบ 10,000 คนแล้ว  ชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อนเบตง จาก “สังคมเกษตรกรรม” ปรับตัวสู่ “สังคมธุรกิจท่องเที่ยว” กระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) จัดให้มีกิจกรรมท่องเที่ยววิถีใหม่สไตล์ New Normal จึงแสวงหา “ชุมชนที่มีศักยภาพ และความพร้อมด้านการท่องเที่ยวในทุกมิติ” ผ่านโครงการคัดเลือกชุมชนต้นแบบ “เที่ยวชุมชนยลวิถี” และดำเนินการส่งเสริมให้ชุมชนเป็นที่รู้จักของผู้คนมากขึ้น พร้อมกับการผลักดันให้มีการเผยแพร่ผ่านสื่อต่าง ๆ คาดหวังว่าให้มียอดนักท่องเที่ยวและรายได้เพิ่มขึ้น โดย “ชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อน” ซึ่งเป็น “สังคมพหุวัฒนธรรม” ได้รับเลือกเป็นชุมชนต้นแบบ ทำให้สังคมได้รับรู้ถึงการมีอยู่ของชาวลาหู่เบตง ในชุมชนบ้านบ่อน้ำร้อน อำเภอเบตง จังหวัดยะลา อย่างต่อเนื่องและเพิ่มมากยิ่งขึ้น  อย่างไรก็ตาม “การโยกย้ายไปตามแรงงาน” และ “การโยกย้ายโดยภาครัฐบังคับ” ไม่ใช่เรื่องใหม่แต่เป็นปรากฏการณ์ที่เคยเกิดขึ้นมาแล้ว จากอดีตถึงปัจจุบัน และยังจะเกิดขึ้นต่อไปในอนาคต และในทุกวัฒนธรรมย่อมมีการเคลื่อนย้ายของผู้คนหลากหลายวนเวียนเป็นวัฏจักร หากเราเปลี่ยนมุมมองใหม่ เปลี่ยนวัฒนธรรมประเพณีให้เป็น “ทรัพยากร” เมื่อนำไปใช้ ส่งออกไปแล้ว จะต้องนำกลับเข้ามาคืน เพิ่มเติมเสริมหรือสร้างใหม่ และควรให้โอกาสเด็กรุ่นใหม่ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการอย่างจริงจังและเป็นระบบ เพื่อความอยู่รอดและไปต่อได้ บทความนี้ถูกเผยแพร่ครั้งแรกโดย ไอโอเอ็ม
Originally published by IOM โดย: รสวรรณภัทชก์ หงษ์สุวรรณ์, ผู้ได้รับทุนโครงการทุนเพื่อการรายงานข่าวเกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐานBy: Rossawannaphat Hongsuwan, IOM Ethical Migration Journalism Grant Programme recipient  บทความนี้ได้รับการสนับสนุนโดยไอโอเอ็ม ผ่านโครงการทุนเพื่อการรายงานข่าวเกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐาน This story was supported by IOM through the Ethical Migration Journalism Grant Program.  บทความนี้มิได้ผ่านการบรรณาธิกรอย่างเป็นทางการจากไอโอเอ็ม ความเห็นที่แสดงในบทความนี้เป็นของผู้เขียนและไม่จำเป็นต้องสะท้อนถึงมุมมองของไอโอเอ็ม This story was published without formal editing by IOM. The opinions expressed in this story are those of the authors and do not necessarily reflect the views of the IOM.